بنابراين ، قواعد فقهى در ميان آثار و تأليفات فقهى اماميّه به صورت پراكنده وجود داشته است ، امّا به عنوان كتابى مستقلّ به رشته تحرير در نيامده بود . به مرور زمان سعى شد كه قواعد فقهى را از ميان كتاب‌هاى فقهى و اصولى گردآورى و به صورت مستقلّ ارائه نمايند . شايد بتوان اوّلين فقيه شيعى كه به نگارش كتابى در اين زمينه اقدام نموده است ، « نجيب‌الدّين يحيى بن سعيد حلّى » رحمه الله ( 601 - 698 ه . ق ) صاحب كتاب ارزشمند « نزهة الناظر في الجمع بين الأشباه و النظائر » را معرّفى نمود ؛ و پس از او ، شهيد اوّل قدس سره با تأليف كتاب « القواعد و الفوائد » ، قواعد فقهيّه را با شيوه‌اى خاص به نگارش در آورد ؛ به گونه‌اى كه مرحوم شهيد قدس سره در اجازه‌اى كه به « ابن خازن حائرى » مىدهد ، خود را مبتكر اين عمل معرّفى مىكند . او مىگويد : « فممّا صنفته كتاب « القواعد والفوائد » ، مختصر يشتمل على ضوابط كلّية : أصوليّة وفرعيّة ، تستنبط منها الأحكام الشرعيّة ، لم يعمل الأصحاب مثله » « 1 » ؛ از جمله تصنيفات من كتاب « القواعد و الفوائد » است كه مشتمل بر يكسرى ضوابط و قواعد كلّى اصولى و فقهى مىباشد و از آنها احكام شرعى استنباط مىگردد ؛ و علماى پيشين چنين تأليفى نداشته‌اند . از آن زمان تا كنون ، فقها و اصوليين ارجمند ، اين راه را ادامه داده و قواعد فقهى را در كتاب‌هاى مستقلّى « 2 » مورد بحث و بررسى قرار داده‌اند ؛ و در كنار تدريس علوم : فقه ،

--> ( 1 ) . محمّدباقر المجلسى ، بحار الأنوار ، ج 104 ، ص 187 ؛ محمّدباقر الموسوى الخوانسارى ، روضات الجنّات ، ج 7 ، ص 8 . ( 2 ) . به عنوان نمونه مىتوان به كتاب‌هاى زير اشاره نمود : « جامع الفوائد فى تلخيص القواعد » ، تأليف : أبوعبداللَّه الفاضل المقداد السيورى رحمه الله ؛ « تمهيد القواعد الأصوليّة و العربيّة لتفريع فوائد الأحكام الشرعيّة » ، تأليف : زين‌الدين بن على بن احمد العاملى رحمه الله ؛ « القواعد الستّة عشر » ، تأليف : الشيخ جعفر كاشف الغطاء رحمه الله ؛ « الأصول الأصليّة و القواعد الشرعيّة » ، تأليف : السيّد عبداللَّه شبّر رحمه الله ؛ « عوائد الأيّام » ، تأليف : المولى احمد النراقى رحمه الله ؛ « المقاليد الجعفريّة فى القواعد الإثنى عشرية » ، تأليف : محمّدجعفر الإسترابادى رحمه الله ؛ « عناوين الأصول » ، تأليف : السيّد ميرعبدالفتّاح الحسينى المراغى رحمه الله ؛ « بلغة الفقيه » ، تأليف : السيّد محمّد بحرالعلوم الطباطبائى رحمه الله ؛ « القواعد الفقهيّة » ، تأليف : السيّد محمّدحسن البجنوردى رحمه الله ؛ « القواعد الفقهيّة » ، تأليف : آيت اللَّه العظمى فاضل‌لنكرانى « دام ظلّه العالى » ؛ و كتاب‌هاى ديگرى كه در همين رابطه نوشته شده‌اند .